پدرم


دلتنگ غروبی خفه، بیرون زدم از در
در مشت گرفته مچ دست پسرم را
یارب به چه سنگی زنم از دست غریبی
این کله ی پوک و سرو مغز پکرم را
هم در وطنم بار غریبی به سر دوش
کوهی است که خواهد بشکاند کمرم را
من مرغ خوش آواز و همه عمر به پرواز
چون شد که شکستند چنین بال و پرم را؟
رفتم که به کوی پدر و مسکن مآلوف
تسکین دهم آلام دل جان به سرم را
گفتم به سرراه همان خانه و مکتب
تکرار کنم درس سنین صغرم را
گر خود نتوانست زدودن غمم از دل
زان منظره باری بنوازد نظرم را
کانون پدر جویم و گهواره ی مادر
کان گهرم یابم و مهد هنرم را
تا قصه ی رویین تنی و تیر پرانی است
از قلعه ی سیمرغ ستانم سپرم را
با یاد طفولیت و نشخوار جوانی
می رفتم و مشغول جویدن جگرم را
پیچیدم از آن کوچه ی مانوس که در کام
باز آورد آن لذت شیر و شکرم را
افسوس که کانون پدر نیز فرو کشت
از آتش دل باقی برق و شررم را
چون بقعه ی اموات فضایی همه خاموش
اخطار کنان منزل خوف و خطرم را
درها همه بسته است و به رخ گرد نشسته
یعنی نزنی در که نیابی اثرم را
درگرد و غبار سر آن کوی نخواندم
جز سرزنش عمر هوی و هدرم را
مهدی که نه پاس پدرم داشته زین پیش
کی پاس مرا دارد و زین پس پسرم را؟
ای داد که از آن همه یار و سر و همسر
یک در نگشاید که بپرسد خبرم را
یک بچه ی همسایه ندیدم به سر کوی
تا شرح دهم قصه ی سیر و سفرم را
اشکم به رخ از دیده روان بود ولیکن
پنهان که نبیند پسرم چشم ترم را
میخواستم این شیب و شبابم بستانند
طفلیم دهند و سر پرشور وشرم را
چشم خردم را ببرند و به من آرند
چشم صغرم را و نقوش و صورم را
کم کم همه را درنظر آوردم و نا گاه
ارواح گرفتند همه دور و برم را
گویی پی دیدار عزیزان بگشودند
هم چشم دل کورم و هم گوش کرم را
یک جا همه ی گمشدگان یافته بودم
از جمله "حبیب" و رفقای دگرم را
این خنده ی وصلش به لب آن گریه ی هجران
این یک سفرم پرسد و آن یک حضرم را
این ورد شبم خواهد و نا لیدن شبگیر
وان زمزمه ی صبح و دعای سحرم را
تا خود به تقلا به در خانه کشاندم
بستند به صد دایره راه گذرم را
یکباره قرار از کف من رفت و نهادم
بر سینه ی دیوار در خانه سرم را
صوت پدرم بود که میگفت چه کردی؟
درغیبت من عا یله ی در بدرم را
حرفم به زبان بود ولی سکسکه نگذاشت
تا باز دهم شرح قضا و قدرم را
فی الجمله شدم ملتمس از در به دعایی
کز حق طلبد فرصت صبر و ظفرم را
اشکم به طواف حرم کعبه چنان گرم
کز دل بزدود آن همه زنگ و کدرم را
ناگه پسرم گفت چه میخواهی از این در؟
گفتم : پسرم بوی صفای پدرم را
زنده یاد : استاد شهریار

قایاقیزینا بیر شعر شوطدو داداشدان


قايا قيزي داش ماكـــونون تورك قيزي
حيران ائدير تورك سوزونده باخ بيزي
شوطدوداداش يــــــاد ائلدي باخ سيزي
ياشا ياشا توركون قيزي سن ياشا
گــــونلريوي شادليقينان وئر باشا

قايا قـــــــيزي تــــورك ائلينين قاياسي
تورك اوشاقـــــين واردي سنه دعاسي
قلملرنن نورلــــو اولســــــون اوباسي
توركون قــــيزي قلم الدن دوشمسين
آدين قالسين بير آن ديلدن دوشمسين
قايا قــــــيزي داش ماكـــوده ن غربتده
آمما آدي بـــــــو مـــــاكوده صحـــبتده
عمور بــــويـــو قالــــميياســـان ذللتده
توركون قيزي قلم سننن خوش يازار
نامرد اولان بوديــــــــواننان تئز آزار
قايا قــــــــــــيزي بير طــرفده بازرگان
كيشميش تپه-يــــــولاگــــلدي- چالدران
شوط شهرينن شوطدوداداش سوزيازان
بــــونلاريـــــدا يـــازديــــم قالا ديوانا
بلكه سننن ســوزلــــر يئته هر يـــاتــا

قايا قيـــــزي قزبعــــلي وار شير باشي
بو ايراندا مشهوردو مــــاكو داشــــــي
هيچ كس آتماز بوماكــــوده يولداشــــي
توركون قيزي داغين داشين وار السون
آغيري داغـــين باشي بوردا قار السون

قايا قـــــيزي ســـرداريــن كاخي موزه
داش مـــــاكــوده ايــندي گليبدير گوزه
اي كاش اولا گئلك بير گون اوز اوزه
خاطره لر ديــــوان ســــوزو سوزلنه
ياوخونلوقدا مطلب سوزلــــر ايــزلنه

قايا قــــــيزي سنــــگرده فرهاد دامـــي
ياخچي تانيراونو مــــاكـــــوده هـــامي
بير گون اولار قوناق اولارسان شامي
ائل اوشاقي سوزلر بحثيـــن آچاللار
قانات تاپيب تورك ديلينـــده اوچاللار

قايا قـــــــيزي اطـــــــرافينده هنـــدوار
بير باغچاجوق بيرده هاسون مانـــدگار
قره تپه-خــــلـــج-بـــلجـــك يـــــادگـار
اطرافينــــدا گوزه ل كئدده ر آدلانير
بو وبلاگدا يـــوردون يووان يادلانير
قايا قـــــيزي شوطدوداداش قارداشيز
بوديوانــــــــنان بو سوز سنه پاداشيز
ساغ سلامت السون هر آن يولداشيز
توركون قيزي توركون ديلي هرياندا
دنيا بويو آديــــن يازديــــم ديــــواندا

http://shutdudadash.blogfa.com/
شوطدو داداش اللرین آغریماسین

از آداب و رسوم مردم گرگان

پریشو بود یکجا هیشا هیشا----------پریشب جایی عروسی شلوغی بود
منم رفتم اونجه عاروس توماشا------من /طبق رسم قدیم/برای دیدن عروس رفتم
میان دو افتادم کوس کردم--------در میان هلهله جمعیت دیگران را هل میدادم
نگه بر هیکل عاروس کردم--------تا بتوانم بهتر عروس را ببینم
عاروس اونه که پاش نیمساق داره؟----آیا عروس همان کسی است ا که نیمساق پوشیده
زمادر شوهرش یشماق داره---جلوی دهانش را از ترس مادر شوهر تا دوسال س بسته
پریشو بود یکجا هیشا هیشا----------پریشب جایی عروسی شلوغی بود
منم رفتم اونجه عاروس توماشا------من /طبق رسم قدیم/برای دیدن عروس رفتم
میان دو افتادم کوس کردم--------در میان هلهله جمعیت دیگران را هل میدادم
نگه بر هیکل عاروس کردم--------تا بتوانم بهتر عروس را ببینم
عاروس اونه که پاش نیمساق داره؟----آیا عروس همان کسی است ا که نیمساق پوشیده
زمادر شوهرش یشماق داره---جلوی دهانش را از ترس مادر شوهر تا دوسال س بسته
این هم یک رسم قدیمی است که عروسها ا تادوسال حق حرف زدن نداشتند و حتی دهان ا انها نباید توسط پدر شوهر و یامادرشوهر م شوهر دیده میشد.
قدش اونجه و چشمش ریزه میزه---قد کوتاه و چشم ریز است؟
او از چشم و دماغش هی میریزه؟--- همان که آب از چشم و از دماغش سرازیر است
کف سن : کف گیر کف گیر
ولغاز : غورباغه قورباغا
ماچکل : مارمولک که رته نکه له
اندوخانه : اتاق ، اندرونی کلاسیک ساندی خانا
جیجو : گشت و گذار گه رمه ک
با تشکر از محمد رضا مولودی
http://www.rezatheatre.blogfa.com
....
رسم بود در گذشته چون باران نمی بارید برای بارش باران اهالی و بیشتر کودکان و نو جوانان مترسکی را در محلات میگردانیدند و شعر زیر را هماهنگ میخواندند و در ب منازل را میزدند و از منازل نقل و شیرینی و سکه و هر آنچه در توان صاحب خانه بود جمع می کردند و سپس با آداب به خصوصی به رودخانه میریختند و به این رسم //ممد خرطو// میگفتندممد خرطوفردا افتو / فتحه روی افتو/خورشید خانم افتو کنیک مشت نخود/ فتحه روی یک/به او کنما بچه های/ کسره روی بچه/گرگیماز سرماییبمردیمشاخ بز بر کمرمشیپیشا دور سرمما در ویشیمگو به ریشیمتا نگیریمرد نمیشیمو البته که باران هم میباریده
معنی بیت به بیت این شع به شرح زیر است که:ممد خرطو یک اسم است که روی آدمک نهاده اندفردا آفتابخورشید خانم آفتاب کنیک مشت نخود به آب بریزما بقی شعر معنی مشکلی ندارد

نفرینهای مادرانه در زبان و لهجه اراکی

1 -
ای جز جیگر بزنی ایشالا د ولم کن= الهی جگرت بسوزه دست از سرم بردار
2 -
کم سر بسرم بل بیخودی خون به دلم کن= کمتر سر به سر من بگذار و دلم را خون کن
3 -
ایی پیرن جا موندتا ورگی بل تو یخدون= این پیراهن میراث مانده ات را بردار بگذار داخل یخدان ( جای لباس )
4 -
آتیش بگیری ببم منا اینقذه نچزون= الهی آتش بگیری فرزندم ، من را اینقدر زجر نده
5 -
هی نیششا طاق میله ذلیل مردهء گنده = مرتب دهانش بازه ( می خنده ) ذلیل مردهء گنده
6 -
مو تر اومدم ، امرو که هیکل خونه مونده = من کلافه شدم امروز که این با این هیکلش در خانه مانده
7 -
مو قد تو بودم ننم ا جاش نمیجمید = من اندازهء تو بودم مادرم از جایش تکان نمی خورد
8 -
کاراش با مو بود اون و شورش همشا می خفتید = همهء کارهای خانه را من انجام می دادم و او و شوهرش همه اش می خوابیدند .
9 -
حالا مو باید صب تا پسین هی بکنم جون = اما حالا من ، از صبح تا غروب باید جون بکنم
10 -
یا دنبال او باید برم یا عقب نون= یا دنبال آب بدوم یا دنبال نان
11 -
امشو دو شو نخفتیدم بچم نمیله = با امشب دو شب است که نخوابیدم ، بچه ام نمی گذارد بخوابم
12 -
باپا لو تندور نره بفته سر به کله= نگاه کن نره لب تنور با سر بیافته توی تنور
13 -
وی وی منا این نیم وجبی به تنگ آورده= وای وای من را این نیم وجبی کلافه کرده
14 -
ای قد نکشه خدا کنه جونمرگ مرده = خدا کنه دیگر از این بزرگتر نشود جوانمرگ شده
15 -
داغت بامونه بند دلم به حق قرئون= داغت به دلم بنشینه به حق قرآن
16 -
یه دقه وخی بچیا بگیر بغل بگردون= یک دقیقه پاشو بچه را بغل کن و بگردونش
17 -
با دسه هونگ شیطونه میگه بل د تو دندش = شیطانه می گه با دستهء هاون بزن توی قفسه سینه اش
18 -
آتیش بگیره خدا کنه مرده و زندش = خدا کند که مرده و زنده اش آتش بگیرد .

منبع : آونگ خاطره های ما
...
ترجمه به زبان ترکی آذربایجانی
1 –
گؤروم جیگرین چاللی چه رپاز یانسین .
2 –
آز مندن باش باشا قویوب باغریمی قان ائله
3 –
بو مئراتا قالمیش کؤینه کیوی گؤتور قوی یاخدانا
4 –
یاناسان بالا منی بو قدر اینجیتمه
5 –
ائله هئی دیشلرینی آغاردیب ایشاریر ذلیل گونه قالمیش دیزیخ
6 -
من زارا جانا گلدیم بوگون بو دیزیخین ائوده قالماقینین اوزوندن
7 –
من سن جانیدیم آنام یئریندن ته ر په شمه زیدی
8 –
هر ایشی من گؤروردوم اوندان اری ده یاتیردیلار
9 –
امان ایندی من گرک سحردن آخشاما جاق جانیم چیخا
10 –
بیلمیرم سو دالیسیجاق قاچیم یا چؤره ک دالیسیجاق
11 –
ایکی گئجه دیر کی یاتمامیشام ، اوشاق قویمور یاتام
12 –
گؤز قولاق اول گئتمه سین تندیره ساری ، تپه سی اوسته دوشمه سین تندیره
13 –
وای وای بو مازالاق جانا گتیردی منی
14 –
جوان اؤله سن ، بویومویه سن
15 –
داغین اوره گیمه
16 –
بیرآزجانا اوشاغی گؤتور قوجاغیندا دولاندیر
17 –
دلی شئیطان دئییر هه ونگ دسته سینه ن وور سینه سیندن
18 –
گؤروم دیری سی ده ، اؤلو سوده اود توتسون
این همه بقیه نفرینها در ترکی آذربایجانی
19 –
جاوان آرخان یئره گلسین بالا = کمر جوانت به زمین بخورد بچه
20 –
خبرین گلسین بالا = خبر مرگت بیاید بچه
21 –
گلین اؤله سن بالا = عروس بمیری بچه
22 -
آنان مه لر قالسین بالا = مادرت در داغت گریان بماند بچه
23 –
قاراوی گئییم بالا= لباس سیاه عزایت را بپوشم بچه
24 –
بالا بالاندان چه کسن = بچه الهی از بچه ات بکشی
25 –
دلی شئیطان دئییر دو وور گؤزلری دوشسون آووجونا = شیطان دیوانه می گوید بزن چشمهایش بیفتد توی کف دستش
26 –
اوره گیوین باشی دلینسین بالا = سر دلت سوراخ شود بچه
27 –
لووا وایا قالاسان = به آه و فریاد بمانی
28 –
بوی آتمیاسان بالا = قد نکشی بچه
29 –
من سن جانیدیم ، سن واریدین = من به سن تو بودم تو را داشتم
30 –
تئز اره گئتسئیدین من جان قیزین واریدی = اگر زود شوهر می کردی بچه هم قد من داشتی

آشیقلارین سؤزلری


اورگیمده مین دردیم وار
بئی قارا دییه نمه ره م
منیم ایشیم حقیقتله
بیر بئکارا دییه نمه رم
آتام قوجا طبیعتدی
آنام عشق و محبت دی
بیل سئوگیلیم حقیقتدی
گئدیب یالان دییه نمه رم
آشیق : میکائیل ازفلی
...
من فخر ائدیرم کلبه جه رده نم
شاعیرلر یئتیرن ائلیم وار منیم
خالقیمین اینجیلر خزینه سینده
آشیق شنشیر کیمی لریم وار منیم
آشیق : عدالت دلی داغلی
....
دردلی بلبل فریاد ائدر
گول گیمه ز بو گونلری
یاورو سونا یارالانمیش
گؤله گلمه ز بو گونلری
آشیق : ؟
..
منبع youtube

آتاسؤزو ناغیلی - 10

ادالاری یادیما دوشدو
دئییر بیر گونلرین بیر گونونده بیر کیشی واریمیش . بو یازیق کیشی نین بیر یامان آروادی واریمیش .بیزیم زامان آز گئده ر چوخ گئده ر وورار بو آرواد اؤله ر . گونلرین بیر گونونده کیشی آروادین قبری اوسته گئدیب بیرده بیر موللایا پول وئریب اؤزوینه ن قبراوسته آپارار تا آروادا یاسین اوخوسون . موللا یاسینین باشلار و کیشی ده یانیخلی – یانیخلی آغلار . بیر چوخ گئچمه ز بیردن بیره گرزیاشینی سیلیب قاییدیب موللایا دییه ر : ایسته میرم قالانین اوخوما پولومودا ارزومه قایتار ، ادالاری یادیما دوشدو .
....
رفتار بدش یادم افتاد می گویند روزی روزگاری مردی بود که زنش خیلی نا اهل بود . زمانی می گذرد اجل زن می رسد و می میرد . روزی مرد سر مزار زنش می رود و به ملائی پول می دهد و با خود سر قبر می برد تا برایش یاسین بخواند . ملا شروع به خواندن یاسین می کند و مرد در سوگ زنش گریه می کند . ناگهان اشک چشمانش را پاک می کند و به ملا می گوید : بقیه اش را نخوان پولم را پس بده که رفتار بدش یادم آم

آتا سؤزو ناغیلی - 9

بو آتا سؤزو ناغیلین پیمان وقاری نین وبلاکیندا اوخودوم . بیر آزجانا ده ییشدیریب و بوردا ایکی دیله ده یازدیم .
ائله یئمه یین بئله ده خیریلداماغی اولار
دئییر گونلرین بیر گونونده بیرکه ند ده بیر اکین بیچین چی کیش واریمیش . بو کیشی نین بیر ائششه کی و
نئچه مال داواری ( قویون ، گامیش ، اینک ، و ... ) واریمیش . یئمین یاخجی سینی مال داوارینا یئدیرده رمیش کی تئز کؤکه لیب اتلری برکتلی اولسون و اونلارین قاباغیندان قالانی یازیق ائششه که یئدیرده رمیش . بئناوا ائششه کین ده سه سی چیخمازیمیش . گونلرین بیر گونونده ائششه ک گؤره ر کی قویونون لاپ یئییمجیلین کی چوخ دا یوغونلامیشدی یئره ییخیب آیاقلارینی توتوب باشینی که سیرلر . یازیق قویون دا آخیر نفسلرینی چه کیب خیریلدیرمیش . ائششه ک دییه : آی یازیق قویون ائله یئمه یین ، بئله ده خیریلداماغی اولار .
...
چنان خوردن ، چنین خر خر کندن هم دارد
می گویند روزی روزگاری مردی کشاورز در دهی زندگی می کرد که یک خر و تعدادی گوسفند و گاو و ... داشت . علوفه خوب و تازه را به دامهای خود می داد که چاق و پروار و گوشتی بشوند و پس مانده آنها را نیز به طفلک خر می داد . خر نیز صدایش در نمی آمد . روزی از روها خر می بیند که یکی از گوسفندهای پرخور و چاق و چله را به زمین زده و پاهایش را گرفته و سرش را می برند . بیچاره حیوان نفسهای آخرش را می کشد و گلویش به خر خر افتاده است . می گوید : چنان خوردن ، چنین خر خر کردن هم دارد .

آتا سؤزو ناغیلی - 8

قازانا سویوق ده ییبدیر

بیر گون بیر خانیم اوشاغینا دییه ر : گئت ملا نصرالدین گیلین قاپبسینی دوی . دئگینه ن آنام دئییر قازانیزی وئرین ایچینده شوربا پیشیره ک . اوشاق موللا نین قاپیسینی دریه ر . موللا قاپینی آچار و اوشاق قازانی ایسته ر . موللا دییه ر قازانا سویوخ ده ییبدیر . اوشاق اوئه قاییدار وموللانین سؤزون اناسینا دییه ر . خانیم چوخ هیرسله نه ر . دییه ر : یوز درنه سنه دئمیشه م سؤزو یاخجی تحویل آل گئتگینه ن ، موللایا دئگینه ن قازانی وئرسین . اوشاق گئنه گئده ر . بو دؤنه ده موللا قاپینی اچار و دییه ر قازانا سویوخ ده ییبدیر . خانیم چادراسین باشینا آتار اؤزو گئده ر موللانین قاپیسینا . گئنه ده موللا قپینی آچار . خانیم دییه ر : اوشاغی یوللادیم سیزدن قازان آلا گلیب دئییر قازانا سویوخ ده ییبدیر . موللا دییه ر : اوشاق دوز دئییر من دئدیم قازانا سویوق ده ییبدیر .
خانیم هیرسله نه ر ، دییه ر : ائو خاراب موللا نئجه سویوخ ده یه ر قازانا ؟
موللا دییه ر : ائو خاراب قونشو بوندان یئکه ماهانا ؟
...
دیک سرما خورده

روز ی زنی به بچه اش می گوید که برو در خانه ملانصرالدین و بگو که دیک را بدهند می خواهیم شوربا بپزیم . کودک به خانه ملا می رود و وقتی دیک را می خواهد ، ملا می گوید که دیک سرما خورده است . کودک به خانه برگشته و جواب ملا را به مادرش می گوید . مادر عصبانی می شود که بچه صد بار به تو گفته ام حرف را درست بگو و جواب را درست تحویل بگیر . بچه را دوباره به خانه ملا می فرستد و ملا دوباره می گوید که دیک سرما خورده است . این بار زن خود چادر بر سر انداخته و به خانه ملا می رود . ملا در را باز می کند و زن می گوید : بچه را برای گرفتن دیک به خانه تان می فرستم حرف را درست تحویل نمی گیرد و می گوید دیک سرما خورده است . ملا جواب می دهد که بچه درست می گوید . من گفتم که دیک سرما خورده است . زن عصبانی می شود و می گوید : ملای خانه خراب چگونه دیک سرما می خورد ؟ ملا می گوید : همسایه خانه خراب بهانه از این بزرگتر ؟

آتا سؤزو ناغیلی - 7

آرواد سنه چوخ بورجوم وار
دئییر گونلرین بیر گونونده بیر کیشی واریمش . بو کیشی آروادینی هئچ یولا وئرمه زمیش . آرواددا یازیق چوخ مظلومویموش . گونلرین بیر گونونده بو آرواد ناخوشلویوب اوله ر . کیشی ده قویروغوینان گیردکان سیندیرار کی یاخجی اولدو آروادیم اؤلدو بیر آیری آرواد آلاجاغام . آروادین قیرخی گئچمه ک همه ن ائوله نه ر . بیر نئچه چاغ گئچه نده ن سورا کیشی نین آناسی گؤره ر کی بو کیشی هر جوماخشامی آروادینین قبری اوسته گئدیر . اؤز اؤزونه دییه ر کی گئدیم دالیسی جا گؤروم بو کی یازدیق آروادی ساغلیغیندا یولا وئرمیردی ایندی نه ایشی وار قبری اوسته ؟
آنا اوغلون دالیسی جا قبر اوستونه گئده ر . گرره ر کیشی اوتوروب آروادین باش داشینین قاباغیندا و بیر قلمه دئییر : آرواد سنه چوخ بورجوم وار ، آرواد سنه چوخ بورجوم وار .
....
زن به تو خیلی بدهکارم
می گویند روزی روزگاری مردی بود که زنش را خیلی اذیت می کرد . بیچاره زن هم که خیلی مظلوم بود . روزی زن بیچاره بیمار می شود و می میرد مرد از خوشحالی با دمش گردو می شکند و زن جدید خواهد گرفت . بعد از گذشت چهل روز از مرگ زنش دوباره ازدواج می کند . بعد از گذشت مدتی مادر این مرد متوجه می شود که مرد هر پنج شنبه سر مزار زن قبلیش می رود . کنجکاو شده به دنبالش می افتد که ببیند این مرد که در زمان حیات زن او را نمی خواست حالا سر مزارش چه کار دارد . دنبال مرد می رود و می بیند که کنار سنگ قبر زنش نشسته و می گویو : زن خیلی به تو بدهکارم ، زن خیلی به تو بدهکارم
.

آتا سؤزو ناغیلی - 6

بؤیوک اولماق آساندیر ، آدام اولماق چتین دیر
دئیر گونلرین بیر گونونده بیر نادهیم اوغلان واریمیش کی یئر گؤی اونون الینده ن جانا گلمیشدی . بو اوغلانین آتاسی دییه رمیش کی اوغول سن آدام اولماسان . بو سؤز اوغلانین چوخ زورونا گله رمیش . اونون اوچون چوخ چالیشار بیر بؤیوک پادشاه اولار . تخت اوستونده ایله شنده ن سورا ، آداملارینا امر وئره ر کی گئتسینلر و اونون آتاسینی الی قولو باغلی قصره گتیرسینلر .
پادشاهین آداملاری تئزجه نه گئدیب آتانین ال قولون باغلییب پادیشاهین قوللوغونا گتیره رلر . پادشاه آتانی گؤرمه ک همه ن دییه ر : یادیندادیر هر زامان منه دییه ر دین سن آدام اولماسان ، سندن آدام چیخماز ؟ باخ گؤر نه مهم پادشاه اولموشام . هامی منیم قاباغیمدا خبردار دورورلار ؟ من اذن وئرمه سم میلچک ده قاناد چالابیلمه ز .
آتا دییه ر : اوغول من دئمه دیم پادشاه اولابیلمه سن کی ، دئدیم آدام اولماسان . آدام دا اولمادین . آخیر سن آدام اولسایدین آتاوی بئله الی قولو باغلی قوللوغونا گه تیرتدیره ردین ؟
....
برزگ شدن چه آسان ، آدم شدن چه مشکل
می گویند پسر ناخلفی بود که همه از دست او به تنگ آمده بودند . پدرش همیشه او را سرزنش می کرد که تو آدم نمی شوی . این سخن برای پسر خیلی سنگین بود .
پسر به همین سبب هم تلاش می کند و پادشاه بزرگی می شود . بعد از نشستن بر تخت به مامورانش امر می کند که به سراغ پدرش بروند و او را دست و پا بسته به خددمتش ببرند . مامورین امر پادشاه را اطاعت می کنند و پدر پادشاه را دست و پا بسته به خدمت او می آورند .
پسر به محض دیدن پدر با غرور فراوان می گوید : یادت هست که همیشه سرزنشم می کردی و می گفتی که من آدم نمی شوم ؟ ببین حالا چه پادشاه مهمی شده ام ؟ همه جلوی من خبردار می ایستند . بدون اجازه از من مگس نیز پر نمی کشد .
پدر می گوید : پسرجان من نگفتم تونمی توانی پادشاه بشوی ، گفتم تو آدم نمی شوی و آدم هم نشدی .
آخر اگر آدم بودی پدر را دست و پا بسته به خدمتت می آوردی ؟

آتا سؤزو ناغیلی - 5

بؤیوک تؤکه نی ، اوشاق ییغار

گونلرین بیر گونونده بیر کیشی گؤره ر کی آتاسی چوخ قوجالیب . الی آیاغی توتولوب ، خسته دیر و انون باشینا دوشوب . اوغول آتاسینی امه یینی یادیندان چیخاردیب اونون الیندن یورولار . بیر یول تاپار کی آتاسینی باشیندان آچسین . آخیربیر گون اؤز اؤزونه دییه ر : بئله اولماز آتام هله هله اؤله ن دئییل اونو اپاریب داغ باشینا قویاجایام کی قاییدا بیلمه سین بلکی قورد قوشلار یئسین الیندن قورتولا بیلیم . گئدیب بیر بؤیوک سبد آلار ائوه گه نیره ر . آتاسینی اوتوردار او سبدین ایچینده و اوشاغینان بیرلیکده آتانی آپاریب داغین باشیندا سبدده ن چیخاردار یئره اوتوردار . یازیق اتا مظلوم مظلوم باخار . کیشی ، اوشاغینین الیندن یاپیشیب قاییتماق ایستییه نده ، اوشاق تئزجه نه سبدی گؤتوره ر . کیشی دییه ر : دای سبدی نئینیرسن ؟ آت اورا گئده ک . اوشاق دییه ر : آتا جان بو سبد منه لازیمدیر . اخیر سنی گه تیریب بورا آتاندا بلکی سبد تاپمادیم
.
...
کوچکتر از بزرگترها ادب و محبت یاد می گیرد
روزی مردی می بیند که پدرش خیلی پیر شده ، دست و پایش از کار افتاده و بیمار است . نرد مهر پدری را فراموش می کند و به فکر باز کردن پدر از سرش می افتد . سرانجام با خود می گوید : این طوری نمی شود . پدرم حالا حالاها نمی میرد . باید او را بالای کوه ببرم و آنجا رهایش کنم تا طعمه لاشخورها و حیوانات شود . سبد بزرگی می خرد و به خانه می آورد . پدر را داخل آن می گذارد و به کمک فرزند پسرش پدر را بالای کوه می برد و از سبد بیرون آورده روی زمین می نشاند . بیچاره پدر مظلوم و ساکت نگاه می کند .
مرد دست پسرش را می گیرد تا به خانه برگردد . پسر فوری برمی گردد و سبد را برمی دارد .
مرد می گوید : سبد را لازم نداریم . بیاندازش زمین برویم .
پسر می گوید : من لازمش دارم . آخر زمانی که تو را به اینجا می آورم ممکن است سبد پیدا نکنم .

آتا سؤزو ناغیلی - 4

هله دوزا گئدیر
دئییر بیر گونلرین بیر گونونده کندلرین بیرینده بیر کیشی واریدی بو کیشی نین بیر ائششه کی واریدی . هر گون ائششه کین یوکونه دوز چاتیب ، چای دان گئچیب او بیرسی کنده اپاریب ساتارمیش . گونلرین بیر گونونده ائششه ک چایی کئچه نده آیاقی چاشار و چایا جومار . دوزلارین بیرازی اریه ر . ائششه ک آیاغا قالخاندا گؤره ر عجب اولوب یوکو یونگول له شیب . ائششه ک اؤرگه نه ر و هر گون سئوینجه ک دوز یوکونو چایا قدر یئیین یئیین داشی یار چایدا به ر قه ره صد ییخیلیب دوزلاری اریدیب ایغا قالخیب یولونو گئده ر . بیرجار گئچه ندن سورا کیشی ائششه کینین کلکینده ن باش چیخاردار . ساباحکی گون ائششه که دوز یئرینه یون یوکله ر . ائششه ک بو هاوادا کی گئنه یوکو دوزدور اوینویا اوینویا چایا ساری گئده ر. یولدا کیشی نین بیر که تدی یولداشی توش گلیب سوروشار آی قارداش ائششه کین نه اوینویا اوینویا گئدیر ؟ کیشی دییه ر دوزا گئدیر . ائششه ک چایا یئتیشمه ک همان ایاغینی زویدوره ر و سویا جومار قالخاندا گؤره ر کی یوکو چوخ آغیرلاشیب چتینلیک نه ن اؤزونو سودان چیخاردار گوجونه ن یولونو گئده ر . کیشی دییه ر : ای ائششه کیم دی یئره گؤروم . دوزا گئدیردین .
...
به سوی نمک می رود
می گویند در دهی مردی زندگی می کرد . این مرد خری داشت و هر روز نمک بار خر می کرد از رودخانه می گذشت و در دهی دیگر نمک را می فروخت . روزی از روزها خر هنگامی که از رودخانه می گذشت پایش لیز خورد و داخل آب افتاد . مقداری از نمک بارش آب شد و وقتی خر بلند شد احساس سبکی کرد . از لیز خوردنش خوشش آمد و از آن روز به بعد بارش را تا دم رودخانه با خوشی می برد و داخل رودخانه پایش لیز می خورد و مقداری از نمک آب می شد و بارش سبک می شد . بعد از مدتی مرد متوجه کلک خرش شد و صبح روز بعد به جای نمک پشم بارش کرد . خر به خیال اینکه باز بارش نمک است به خوشی و سعت به طرف رودخانه به راه افتاد . در راه یکی از دوستان مرد با او روبرو شد و پرسید : چه خبر شده که خرت اینگونه به خوشی بار را می برد . مرد جواب داد : به سوی نمک مکی رود . خر تا داخل رودخانه رسید مثل همیشه لیز خورد و در آب افتاد وقتی بلند شد برخلاف همیشه بارش را سنگین دید و به زحمت از رودخانه خارج و به راه خود ادامه داد .مرد گفت : ای خر من برو ببینم به سوی نمک می رفتی
.

آتاسؤزو ناغیلی - 3

شاه عباسین ایتن اوشاغی = بچه گم شده شاه عباس
دئیر بیر گونلرین بیرینده شاه عباسین خیردا اوشاغی ائوده ن ائشییه چیخیب ایته ر . شاه عباس تئزجه نه
جارچیلارا بویورار کی شهرده جار سالالار هر کیم آخشام اذانیندان قاباق اوشاغی تاپیب شاه عباسا تحویل وئرسه ، فیلان قدر موشدولوق وئریله جه ک . قضوو قدر دن بیر تاماهکار آدام اوشاغی تاپار و اؤز اؤزونه دییه ر : آخشام اذانیندان قاباق اوشاغی تاپانا بو قدر موشدولوق وئریر گؤر من یوباتسام و اوشاغی ساباح آپاریب تحویل وئرسه م نقدیر وئره ر . بو خیالینان اوشاغی ائوینده ساخلیر و ساباحیسی گون آپاریر شاه عباسا تحویل وئره ر . شاه عباس دییه : یاخجی دا بوراخ اوشاغی گئتسین باخجادا اویناماغینین دالیسی جا . آدام دییه ر قبله عالم ساغ اولسون به منیم موشدولوغوم ؟ شاه عباس دییه : من موشدولوق وئریردیم کی اوشاغ گئجه ائوده ن ائشیکده قالماسین . دای گئجه نی ائشیکده یاتان اوشاغین تاپیلماغی موشدولوق وئرمه لی دئییل کی .
...
می گویند روزی از روزها فرزند کوچک شاه عباس از خانه بیرون می رود و گم می شود . شاه عباس به جارچی هایش دستور می دهد جار بزنند که هر کس بچه را قبل از اذان شب پیدا کرده و به شاه عباس تحویل دهد فلان قدر مژدگانی دریافت می کند . از قضا مردی طکاع بچه را پیدا می کند و با خود می گوید : برای پیدا شدن بچه تا اذان معرب این قدر مژدگانی گذاشته اند . ببین اگر صبح بچه را تحویل بدهد چقدر مژدگانی می دهند . با این خیال بچه را تا صبح در خانه اش نگاه می دارد و صبح به قصر شاه عباس می برد . شاه عباس بی اعتنا و خونسرد می گوید : بچه را رهایش کن تا دنبال بازی اش برود . آدم طماع می پرسد : قبله عالم به سلامت پس مژدگانی من چه می شود ؟ شاه عباسس می گوید : من تلاش می کردم که بچه شب بیرون از خانه نماند . بچه ای که شب بیرون از خانه خودش بخوابد پیدا شدنش مژدگانی نمی خواهد .

آتا سؤزو ناغیلی - 2

شاه عابباس نان تنبل لر = شاه عباس و تنبلها

دئییر گونلرین بیر گونونده شاه عابباسا خبر وئره رلر کی تنبل لر چوخالیبلار و هئچ ایش گؤرمورلر جماعاتا دا موزاحیمدیلر . بونلارنان بیز نئینییه ک ؟ شاه عابباس امیر وئره ر کی تنبل لرین هامیسینی دوتوب بیر مئیداندا بیر یئره ییغالار . سورا امیر وئره ر اونلارین دؤرت دؤوره سینده اوت یاندیرار لار دئییه هر کیم یالواریب دئمه سه « آنلامامیشام منی اوتدان قورتارین توبه دای ایشله ره م » اوتدان چیخارتمایین قویون یانسینلار .
شاه عابباسین امیرینی فوری ایطاعت ائلییب تنبل لری بیر یئره ییغیب دؤرت دؤوره لرینده اود یاندیرارلار . اونلاریکی هوشلو باشلیدیلار تئزجه نه هایلانارلار کی آنلامامیشیق اوتدان قوراتارین دای ایشله ریک . توبه کی تنبل لیک ائله مه ریک . ها بئله بیر بیر تنبل لر ایستی یاخینلاشدیقجا هایلانیب اؤزلرینی یانماقدان قورتارارلار . آخیرا ایک نفر لاپ لاپ تنبل قالار . بیریسی گوجونه ن اؤزونه زخمت وئریب دییه ر : آی یاندیم منی چیخاردین .
او بیریسی گؤره ر بیر باشدان آز قالیر یانا بیر باشداندا ارینیر اوقدر سؤز دانیشا . یانینداکی تنبلی دومسوکلر دییه ر : منیم ورمیمدن ده دئنه ن .
....
شاه عباس و تنبلها

می گویند روزی به شاه عباس خبر می دهند که تنبلها زیاد شده اند و کار نمی کنند و مزاحم مردم نیز هستند با آنها چه کنیم ؟ شاه عباس دستور می دهد همه تنبلها را در میدانی جمع کنند و دورشان آتش روشن کنند تا بسوزند . هر کدام که فریاد برآورد که « نجاتم دهید دیگر توبه می کنم و تنبلی نمی کنم و قول می دهم کار کنم » نجاتش بدهید . امر شاه عباس اجرا می شود . تنبلهائی که باهوش بودند می فهمند که شاه قصد شوخی ندارد در همان مرحله اول فریاد توبه سر می دهند . به دین ترتیب یکی یکی از آتش خشم شاه رها می گردند . آخر سر دو نفر تنبل ترین ها می مانند . یکی می بیند که آتش به او نزدیکتر شده است از طرفی از آسوختن می اترسد و از طرف دیگر تنبلیش می گیرد آن همه حرف را یکجا بگوید . بالاخره ناچار می شود و به فریاد می افتد که توبه و ... تبل آخری که حوصله حرف زدن نیز ندارد . یکی به او می زند و می گوید : از بابت من نیز بگو .

آتا سؤزو ناغیلی - 1

کره کره دای یا دا کره ؟ = کره کره به دائی هم کره ؟
دئییر گؤنلرین بیر گونونده بیر اوغلان دایی سینا دییه ر : آی دایی باشیوا دولانیم بورجلو دوشموشه م . طلبکارلار قاپینی سیندیریرلار . منه بیر یول گؤرسه ت آخی به نیئنییم ؟ دایی دییه ر : بونون خینووی یوخدور کی هر کیم گلدی پولون ایسته مه یه ، نه دئدیلر جاوابلاریندا دئنه ن کره . اوغلان دایی سینین سؤزونه باخار . بیر نئچه گوندن سورا دایی باجی اوغلون گؤره ر حالی قضیه نی سوروشار . اوغلان دییه ر آی دای باشیوا دولانیم هر گلنه کره دئدیم . ائله بیلدیلر باشیما هاوا گلیب بوراخیب گئتدیلر . دایی دییه ر : ایندی کی من سنی اولارین الیندن قورتاردیم باری منیم پولومو وئر . اوغلان دایی نین دا جاوابیندا دییه ر کره . دایی قاییدیب دییه ر : اوغول کره کره دایی یا دا کره ؟
...
روزی پسری به دائی خود گله می کند که دائی فدای تو بشوم بدهکار شده ام و طلبکارها پاشنه در را از جا می کنند و پولشان را می خواهند . دائی می گوید : این ناراحتی ندارد که . هر کسی برای طلب پولش آمد فقط بگو کره . پسر حرف دائی را گوش می کند . پس از چند روز دائی پسر را می بیند و از او حال و روزگارش را می پرسد . پسر می گوید فدای تو دائی . هر طلبکاری که آمد فقط گفتم کره و آنها هم فکر کردند که دیوانه شده ام ، از خیر پولشان گذشتند و رفتند . دائی می گوید : حالا که تو را از چنگ طلبکارها نجات دادم ، حداقل پول مرا بده . پسر در جواب دائی نیز می گوید : کره . دائی می گوید : خواهر زاده کره کره ، به دائی هم کره ؟

حذر قیل - ملا محمد فضولی


حذر قیل آه اودوندان ، جورونو عشاقه آز ائیله
خس و خاشاکی یاخما ، شعله سین دن احتراز ائیله
صنملر سجده سی دیر بیزده طاعت تانری چون ، زاهد
کیمی گؤرسن سن اؤز دینین ده تکلیف نماز ائیله
حقیقت حرفینی یازماق دیلرسن لوح ذاتین ده ؟
خطین گلرخ لرین منظور توت ، مشق مجاز ائیله
صنم لر سنگ دل لردیر، ائشیتمزلر سؤزو زاهد
یئتر بیهوده من تک اونلارا عرض نیاز ائیله
سنین نازین گؤرنده ، عقل قالماز حسبته للله
آمان وئر عاشق دیداره بیر دم ترک ناز ائیله
یولوندا انتیظار مقدمین له خاک اولان چوخدور
خرام ائت بیرقدم ، من خاکساری سرفراز ائیله
فضولی جانه تاپشیریدن خیلین ، ایندی رسواسن
سنه کیم دئییرکی هر نامحرمه ، افشای راز ائیله
نام شاعر : ملا محمد فضولی

تاپماجالار - 2

تاپباجالار = تاپماجالار
ايلمه، ايلمه ايلمه سي
ايلمه خاتين دويمه سي
هركيم اونو تاپماسا
يئددي ايلين خسته سي
اوزه رلیک
...
اويان قالا، بويان قالا
اورتاسيندا ساري مايا
یومورتا
...
اؤززو، اؤزونه قبير قازار
دامجی
...
آهاني هاي آهاني
گزه رجمله جاهاني
گتيريسن اؤلدورمه يه
نه اه تي وار نه قاني
یئل
آلتي آشيق بويو وار
هرگئجه ده تويو وار
شمع ، چیراغ
...
ائل ياتدي، اوبا ياتدي
قنبر ديلين اوزاتدي
قولادان – کلون
منبع
http://www.sedayeazarbaijan.blogfa.com/

تاپماجالار - 1

تاپ بو ندیر ، تاپماجا

عزیزیم قصاب آغلار
ساری دوق قصاب آغلار
اؤلن قویون آغلاماز
اؤلدورن قصاب آغلار
( سوغان )
...
قیرمیزی تویوق باغدا
دیمدیکی وار تورپاقدا
( قیرمیزی تورپ )
...
یاشیل تاغیم وار
آل اوتاغیم وار
گؤی پالتلاریمدا
بوز قورشاغیم وار
( قارپیز )
...
بیر صاندیغیم وار مرندی
نه قیفیلی وار نه بندی
ائله آچیلیر ائله یومولور
هئچ کیم بولمه ز بو فندی
( کلم )
...
بوستاندا وار آغ آرواد
پالتار گئییب قات به قات
( کلم )
...
منبع : جیققیلی باغچا
http://www.baxca.blogfa.com

آنام اؤلدومو ؟


آنا یاسیندا یازیلان بیر یانیقلی شعر
نام شاعر : بختیار وهابزاده
...
نه تئز اللرینی اوزدون دونیادان
بالانی تک قویوب هارا گئتدین سن ؟
نئجه یوخ اولورموش بیر آندا اینسان
ائله بیل دونیادا هئچ یوخوموشسان
...
گونش غروب ائتدی ، اتاق قارالدی
بیرآندا یوخ اولدون سن خیال کیمی
ایندی دوشونورم سندن نه قالدی
کونلومده خاطیرن قارا خال کیمی
...
منی بویا باشا یئتیردین آنا
بیزدن بورجلو بیلدیک هر زامان سنی
سن منی دنیایا گتیردین آنا
من سه یولا سالدیم دنیادان سنی
...
سن منه بئشیکده لای لای چالمیسان
بوگون سنه لای لای چالیم منده می ؟
سنین شیرین شیرین لایلالارینی
من سنه قایتاریم جنازنده می ؟
...
یوخون شیرین اولسون دییه ردین منه
یوخون شیرین اولسون دئییم می سنه ؟
گرک من باشینا دؤنوم دولانیم
منی حیات اوچون یاتیران آنام
سؤیله اؤلوم اوچون
نئجه یاتیریم
سنی من بوگون ؟
...
بو نئجه دونیادیر آنلامیرام من
جیلوه سی گورباگور ، رنگی گورباگور
دونه ن نفسیله سنی ایسیدان
بوگون بوزا دؤنوب داشا دؤندورور
...
بو نئجه دونیادیر
اینسان اوغلونون
خیالی گؤیده دیر ، اؤزو یرده دیر
ساغیکن چینینده حیاتین یوکو
اؤلنده جسدی چیینلرده دیر
بو نئجه دونیادیر ، بو نئجه دونیا
اؤلومو حقیقت ، حیاتی رویا
...
دردیمین غمیمین سندین اورتاغی
نییه اوز دؤندردین ، بس نییه مندن
دردین منه گلسین دییه ردین ، آخی
نییه درد قالادین دردیمه بس سن ؟
...
آنام هئچ کسی سن اینجیتمه میشدین
من سنی ،
من سنی اینجیدن قدر
ایندی کیمه آچیم دردیمی بیر بیر
کیم منیم دردیمه یانار سن قدر ؟
...
ائوین هر کونجونده گؤرونور یئرین
گؤزوم آختارچیدیر آنا آی آنا
ننه م هانی ؟ دئییر کؤرپه آذرین
من نه جواب وئریم اونا آی آنا
بیلمیرم ، بیلمیرم ، بو اؤلوم ندیر ، حیات وارکن ؟
نفسین آی آنام هله ائوده دیر
اؤزون یئر آلتیندا داشا دؤنموسن
...
بوگون یئتدین اولدو
آنام ، یئتدی گون
بیزیمله برابر آغلار اوتاقلار
سنه
یالنیز سنه
سنه دئمه ک چون
کؤنلومده نه قدر سنه سؤزوم وار
...
کیملری چاغیراق بو گون یئتدییه ؟
خالالار باجیلار سوروشور مندن
آنامدان سوروشاق او بیلر دییه
سنین اوتاغینا اوز توتورام من
...
آنام تاپشیریلدین آنا توپراغا
بو اؤلوم چکدی سینه مه داغ منیم
سن منیم آرخامدا بنزه ردین داغا
ائله بیل آرخامدان اوچدو داغ منیم
...
قیزیمین آدی دیر سنین اؤز آدین
بودا گؤز داغی دیر منه بو گونده
سون دفه سن منه باخیب آغلادین
سوراتیم مزارا گئتدی گؤزونده
...
عمرو باشا وئردین آتمیش یاشیندا
آتمیشین اوستونده دوروب یاشیندا
آرتیق سنین اوچون دایانان زامان
منیم چون دولانیر
گون اولور آخشام
واخ کئچیر ، سن مندن اوزاقلاشیرسان
من سنه گون به گون یاخینلاشیرام

آنام

آنام
وارلیغین ییخیلماز قالاسیسان
سئوگینین سیلینمز بویاسیسان
اوره گین اوخشایان نواسیسان
کؤنول دونیاسینین صفاسیسان
بئشیکده چالدیغین لایلالاردیر
ماهنیلارین ان گؤزه لی
دیلینده اوچوددوغون هاوالاردیر
یاشامین شیرین غزلی.
ایاق باسدیغین جنّت
بؤلونوب تالانیرسادا
سوسله دیگین دویغو باغی
یاساقلانیب وراق وراق یانیرسادا
قوتسال آدینلا باغداشدیر
آدیم سانیم سونمز اوجاغیم
شیرین دیلینله یانیر گونش چراغیم
عطیرلی تورپاغینلا یاشانیر
دیلگیم گووه نیم دایاغیم
آنا سئوگینله اسیر
اسیر وطنده شانلی بایراغیم
نام شاعر : اسماعیل جمیلی

آنا


آنا
آنا قوتساللیق اوجاغی
سئوگی قوجاغی
یارانیشین یاریسی
قالان یارینین تانریسی
آنا
سئوداسی دونیانی ساران
اوجالیغی زیروه لردن باج آلان
دؤزومو دنیزلردن درین
ایستی نفسی بولاغدان سرین
آنا
آدی آدلارین یاراشیغی
اؤزله اؤزلوگون باریشیغی
آنا
آلیشا آلیشا یانا یانا
اینجیکلیگین دانا دانا
سئودیگینین سارماشیغی
بالاسینین عاشیقی
آنا
یاز عطیرلی اتگینده
یارینلارین موشتولوغو
چیچک آچان بئشیگینده
گله جگین تومورجوغو
آنا
آنالیغی دیلیمیزین یوکسه لیشی
دایانیشی یوردوموزون ایره لیشی
آنا
دویولماز سؤزو بال
آنا
دانیلماز سئویلن قوتسال
نام شاعر : اسماعیل جمیلی

یوردو منی - ممد آراز


بو ایلغیم دی – اوزو گولر
بوش وعده لر یوردو منی
یوزو آغلار ، یوزو گولر
خاطیره لر یوردو منی
...
دادی ، دوزو – دویولمازدی
ایشیق کیمی یویولمازدی
دویغو کیمی دویولمازدی
شیرین دیللر یوردو منی
...
قارلی ذیروه یاخان منم
اؤز باشیما یاغان منم
قیلینج منم ، قالخان منم
خاطیره لر یوردو منی
...
قایانین هر اوزو قایا
قایادان باخمادیم آیا
حسرتیم حسرت او تایا
آیلار ایللر یوردو منی
...
سن بو سمته یؤن گؤرمه دین
کور دا گؤردو سن گؤرمه دین
ها یول گئتدیم ، سون گؤرمه دیم
خاطیره لر یوردو منی
...
نام شاعر : ممد آراز